ناظم الاسلام كرمانى

353

تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى )

ميلاد - كورناك 630 قبل از ميلاد - بافوس 622 - هايكاك ثانى 605 قبل از ميلاد - برفانط اول 569 قبل از ميلاد - ديكرانس اول 565 - فاهاكن 520 - ارافان 493 - نيرسيح 475 - طاريح 440 قبل از ميلاد - ارموك 394 - بايكام 385 - فثان 371 قبل از ميلاد - فثاحه 351 قبل از ميلاد . واليهاى پيش از ارشاكونيين از اين قرار است : ميخران در سنه 335 قبل از ميلاد - نيوبولوميوس 319 - ارضا فارط 317 - هراندم كايظاك 284 - ارضافاس 239 - ارضا شاس 189 - ارضا فاسط 159 قبل از ميلاد . در زمان ديكر انوس اوّل بين ارمنستان و ايران اتحادى واقع شد كه در جنك ارمن با ديلم لشكرى از طرف ايران به يارى پادشاه ارمن رفت و در جنگ ايران با پادشاه بابل از طرف ارمن از پادشاه ايران همراهى و معاونت كردند و اين اتحاد و يگانگى بين ايران و ارمن باقى بود تا زمانيكه اسكندر بر ايران غالب آمده و پادشاهى ايران منتقل به اسكندر و يونانيان گرديد كه در اين وقت ارمن ملوك الطوايف و دولت آنها منقرض گرديد . دولت ارشا كونيّين در سنه 149 قبل از ميلاد درحالتيكه ارمنيه در تحت نفوذ سلفكيان بود اگر هم از خود ارمنيه سلطانى چند روزى سلطنت ميكرد ولى باج و خراج را باسم سلفكيان ميگرفت تا آنكه آرشاك اول سلطنت يافت و بطريق مداهنه و حصافت عقل رفتار كرد در سنه 149 پسر او آرشاك ثانى سلطنت يافت و ممالك ارمن را استرداد نمود برادر خود فاغار شاك را پادشاه كرد بر ارمنيه و رعايا در زمان اين دو برادر در راحت و آسايش بودند پس از او آرشاك ثالث در سنه 127 قبل از ميلاد پادشاهى يافت و قوانين عدل و داد را برقرار نمود پس پسرش ارضا شيش را در سنه 114 جانشين خود قرار داد و درگذشت و در زمان اين پادشاه ارمنستان وسعت و قدرتى بيحد و اندازه بهم رسانيد فتوحات بسيارى نصيب اين پادشاه گرديد شهرهاى فارس ضميمهء مملكت او گرديد در مدت بيست و پنج سال سلطنت بر روم و فارس و ارمنيه كرد تا اينكه او را كشتند پسرش ( ديكرا نوس ثانى ) در سنه 89 قبل از ميلاد سلطنت يافت مانند پدرش كارهاى خوب كرد و در زمانش چند شهر بنا شد ( نصيبين ) را پايتخت خويش قرار داد تا آنكه بعد از 54 سال سلطنت درگذشت و پسرش ارضا فاسط اول در سنه 35 سلطنت يافت و در زمان اين پادشاه ارمن ضعيف گرديد بحدّيكه جزيه بدولت رومان ميدادند و باج و خراج بدولت ايران در سنه 30 قبل از ميلاد ارشام پادشاهى يافت و در زمانش ارمنيه بين پادشاه ايران و ارمن منقسم گرديد و بيست و هفت پادشاه از ارمن و بيست و دو والى از طرف پادشاه ايران در ارمنيه فرمانروا بودند و هريك در حصهء خود تا آنكه در زمان خليفهء سوّم عثمان بن عفّان لشكر عرب بر ارمنستان تاخت آورده رئيس لشكر سلمان بن ربيعه باهلى بامر وليد بن عقبه ارمنستانرا فتح نمود و فرمانفرمايان عجم را از آنجا بيرون كرد و از يك طرف هم دولت يونان بعض شهرهاى آنانرا تصرّف نمود و آنانرا